Predavanje dr. Borisa Moskovića za studente historije

U biblioteci Filozofskog fakulteta Univerziteta u Tuzli, 26. maja održano je treće predavanje u okviru ciklusa inostranih predavanja za studente historije.

Predavanje pod naslovom Jugoslavija između jednog vođe i kolektivnog rukovodstva (1977–1982) održao je PhDr. Boris Mosković, Ph.D. iz Masarykovog instituta i Arhiva Češke akademije nauka.

Predavanje je bilo posvećeno posljednjim godinama političkog djelovanja Josipa Broza Tita, pitanju njegovog političkog nasljeđa te procesu uspostavljanja kolektivnog rukovodstva u Jugoslaviji u periodu neposredno prije i nakon njegove smrti. Fokusirajući se na političke prilike od kraja sedamdesetih do početka osamdesetih godina 20. stoljeća, dr. Mosković je studentima predstavio složene procese koji su pratili tranziciju sa sistema zasnovanog na autoritetu jednog lidera na model kolektivnog državnog i partijskog rukovođenja.

Sažetak predavanja

U uvodnom dijelu predavanja predstavljeni su odnosi unutar jugoslavenskog političkog vrha tokom posljednjih godina Titove vladavine. Predavač je ukazao na činjenicu da među najbližim Titovim saradnicima, u okolnostima koje su vladale, nije postojao političar koji bi mogao preuzeti njegovu poziciju i autoritet. To je obuhvatalo i Titove bliske saradnike, poput Edvarda Kardelja, Vladimira Bakarića, Branka Mikulića, Miloša Minića i drugih istaknutih predstavnika jugoslavenskog rukovodstva.

Govoreći o pitanju političkog naslijeđa, dr. Mosković je istakao da je Tito još tokom sedamdesetih godina sve više podržavao ideju kolektivnog rukovođenja državom. U tom kontekstu analizirani su nastanak i razvoj Predsjedništva SFRJ i Predsjedništva CK Saveza komunista Jugoslavije, kao i sistem rotacije funkcija koji je trebao spriječiti koncentraciju političke moći u rukama jednog pojedinca. Predavač je ovaj koncept predstavio kao svojevrsni „Titov politički testament“, kojim se nastojalo osigurati stabilno funkcionisanje države nakon njegove smrti.

Poseban segment predavanja bio je posvećen političkoj i društvenoj atmosferi koja je pratila posljednje mjesece Titovog života. Ukazano je na način na koji je jugoslavenska javnost doživljavala njegovo zdravstveno stanje, kao i na pripreme državnog i partijskog rukovodstva za period koji će uslijediti nakon njegove smrti. Govorilo se i o organizaciji Titove sahrane 4. maja 1980. godine, koja je okupila veliki broj svjetskih državnika i predstavljala jedan od istaknutijih međunarodnih događaja tog vremena.

Predavač je zatim analizirao prve izazove s kojima se suočilo kolektivno rukovodstvo nakon Titove smrti. Posebna pažnja posvećena je demonstracijama na Kosovu 1981. godine, koje su predstavljale ozbiljan politički izazov za jugoslavenski sistem. Istaknuto je da su upravo događaji na Kosovu pokazali ograničenja novog modela upravljanja državom te otvorili pitanja nacionalnih odnosa koja će tokom naredne decenije postajati sve izraženija.

U okviru predavanja razmatrani su i ekonomski problemi s kojima se Jugoslavija suočavala početkom osamdesetih godina, uključujući rastuću zaduženost države, ekonomske teškoće i postepeni gubitak međunarodnog političkog uticaja. Posebno je naglašeno da su se u tom periodu počeli pojavljivati prvi ozbiljniji znaci političke i društvene krize koja će obilježiti posljednju deceniju postojanja socijalističke Jugoslavije.

U završnom dijelu predavanja dr. Mosković osvrnuo se na historiografske interpretacije posttitovskog perioda, ističući da se uzroci kasnijeg raspada Jugoslavije ne mogu svesti isključivo na događaje iz ranih osamdesetih godina. Predavanje je studentima pružilo vrijedan uvid u složene političke procese koji su oblikovali posljednje godine socijalističke Jugoslavije i period neposredno nakon smrti njenog dugogodišnjeg lidera.